سالروز ششم بهمن براي بسياري از ايرانيان يادآور يك تعطيلي بزرگ و به راه افتادن راهپيمايي هاي متعدد است؛ راهپيمايي هايي در بزرگداشت سالروز انقلاب سفيد شاه و ملت يا به اصطلاح همان رفراندوم معروفي كه در سال 1341 اتفاق افتاد و شش ماده را در آن، محمدرضا پهلوي به رفراندوم گذاشت. البته مخالفان رژيم شاه همواره استدلال مي كردند برنامه اصلاحات ارضي و ساير موادي كه در ششم بهمن از سوي شاه به رفراندوم گذاشته شد در حقيقت مولود تفكر و دستور امريكايي ها بود. رژيم شاه از سوي مخالفان متهم بود كه به دستور امريكايي ها اصلاحات ارضي كرده و ساير بندهايي را كه اصول كلي انقلاب سفيد را تشكيل مي دادند، به اجرا درآورده است. البته جداي از شاه، دكتر علي اميني هم در مظان اين اتهام بود كه كمك به ايجاد برنامه اصلاحات ارضي به دستور امريكايي ها كرده است. اما واقعيت چيز ديگري بود. مهم ترين عنصر انقلاب سفيد در حقيقت اصلاحات ارضي بود و معمار و طراح اصلاحات ارضي نه امريكا بود، نه محمدرضا پهلوي و نه دكتر علي اميني، بلكه يك حقوقدان چپگرا و اصلاح طلب به نام دكتر حسن ارسنجاني بود. اصلاحات ارضي يا تقسيم زمين هاي اشراف و ملاكين بزرگ بين دهقانان كم زمين يا بي زمين كه به نام رعيت بودند در حقيقت يكي از خواسته ها و اميال اصلاح طلبان از مشروطه به اين سو بود و نخستين نطفه هاي طرح تقسيم زمين هاي اشراف و ملاكين بين رعاياي بي زمين، توسط نخستين فعالان و صاحب نظران چپگرا، ملهم و متاثر از ادبيات سوسياليستي قرن 19 اروپا و همچنين ادبيات چپگرايانه و سوسياليستي انقلابيون قفقاز بود. بسياري از آذري ها و گيلاني ها كه در سال هاي پاياني قرن نوزدهم براي كار به قفقاز و آذربايجان روسيه مهاجرت كرده بودند، در آنجا با افكار و ادبيات انقلابي قفقازي ها آشنا مي شوند و بالطبع خواهان پياده كردن آن آرمان ها در ايران مي شوند.

     انقلاب مشروطه براي آنها فرصتي را به وجود آورد تا افكار و ادبيات عدالتخواهانه و حاكي از برابري زنان و زحمتكشان و اقليت هاي قومي را در ايران دنبال كنند. اما همان طور كه مي دانيم مشروطه خيلي نتوانست به جايي برسد و بالطبع افكار و آرمان هاي عدالتخواهانه آن نيز مسكوت ماند، تا اينكه در شهريور 1320 و سقوط رضاشاه، اين افكار و ادبيات توسط حزب توده يك بار ديگر مطرح شدند. اما مسائلي نظير خودمختاري آذربايجان و استقلال كردستان، ملي شدن صنعت نفت و سرانجام كودتاي 28 مرداد 1332 يك بار ديگر نگذاشتند تا آن خواسته ها و آرمان ها تحقق يابد و سرانجام رسيديم به نخست وزيري دكتر علي اميني در سال 1340 و شور و نشاط سياسي كه دكتر اميني در ايران به وجود آورد. يك جهت كلي دولت اميني، مبارزه با فساد بود و جهت ديگر آن برنامه اصلاحات ارضي. دكتر حسن ارسنجاني كه يكي از چهره هاي شاخص چپ بود به كابينه اميني راه يافته بود و تنها شرطش براي پيوستن به دولت اميني، اجراي جدي اصلاحات ارضي بود.

     بنابراين از همان ابتداي تشكيل دولت اميني، ارسنجاني خيلي جدي به دنبال اجراي برنامه اصلاحات ارضي بود. اما به دليل مخالفت و رويارويي شاه با اميني، اميني پس از چهار ماه مجبور به استعفا شد. شاه براي نشان دادن اينكه خود پشت برنامه اصلاحات ارضي است ارسنجاني را در دولت بعدي نگه داشت و اعلام كرد به رغم كنار رفتن علي اميني، برنامه اصلاحات ارضي با تمام توان به جلو خواهد رفت.

     او سپس بندهاي ديگري را به اصلاحات ارضي اضافه كرد.

     از جمله دادن حق راي به زنان، ايجاد سپاه دانش كه در حقيقت ديپلمه ها را به جاي خدمت سربازي براي سوادآموزي به روستاها اعزام مي كرد، كارگران را در سود كارخانه شريك مي كرد، باغ ها و جنگل را ملي اعلام مي كرد. اينها در يك رفراندوم به راي ملت گذاشته شد؛ در ششم بهمن 1341 اين برنامه از هر جهت يك برنامه اصلاح طلبانه و ترقي خواهانه بود و در نتيجه، مشكلات زيادي براي اپوزيسيون رژيم شاه ايجاد كرد، براي اينكه تمامي بندهاي انقلاب سفيد اقدامات ترقي خواهانه بود و عملاً مخالفت با آنها براي مخالفان شاه به معناي مخالفت با اقدامات و اصلاحات ترقي خواهانه او بود. از مجموع شش ميليون واجد شرايط نزديك پنج ميليون در رفراندوم انقلاب سفيد راي مثبت دادند و حدود يكصد هزار نفر راي منفي دادند. البته بعد از آنكه شاه بهره برداري هاي سياسي اش را از انقلاب سفيد كرد در سال هاي بعدي برنامه هاي انقلاب سفيد با آن شدت و حدت اوليه دنبال نشد، از جمله يكي از نخستين اقدامات محمدرضا پهلوي آن بود كه دكتر ارسنجاني را از كشور خارج كرد و به عنوان سفير به اسپانيا اعزام داشت. رفتن ارسنجاني ضربه مهمي به اصلاحات ارضي وارد كرد و آن برنامه را از آن تب و تاب اوليه انداخت. آنچه در جمع بندي كلي مي توان گفت اين است كه اگر شاه با برنامه انقلاب سفيد يك درجه اي از آزادي هاي مدني اعطا مي كرد و انقلاب سفيد را با توصيه سياسي همراه مي ساخت اي بسا ايران سرنوشت ديگري پيدا مي كرد.

 روزنامه شرق ، شماره 1171 ،7 بهمن 1389 ، صفحه 12